Plastyka

4th wrz 2012
Zdjęcie 03

Znaczenie działalności plastycznej w rozwoju umysłowym dziecka.

Czynnikiem wszechstronnego rozwoju dziecka jest dziedzina wychowania ogólnego, która wiąże się z kształtowaniem estetycznej wrażliwości, uczuć i wyobraźni. Wychowanie estetyczne stanowi konieczny warunek równowagi między kształceniem umysłowym .Umysł dziecka rozwija się głównie na tle jego własnej działalności oraz obserwacji innych ludzi, a nie na podstawie biernego, kontemplatywnego odzwierciedlania rzeczywistości.”  Działając uczy się dziecko postępować tak, aby w określonych warunkach, określonymi sposobami osiągnąć określony cel. Ucząc się opanowywać rzeczywistość w zakresie prostych zabawowych i praktycznych czynności, które stara się wykonywać i wykonuje, małe dziecko uczy się myśleć – dzięki swojej działalności dziecko zdobywa doświadczenie, praktykę życiową.

Trudna rzeczywistość XXI wieku nie wymaga gotowych sposobów życia, ale ich twórczych i nieustannych zmian, wymaga osobistego zaangażowania, świadomego i dobrowolnego. Drogą do osiągnięcia tego zadania jest kształcić postawę twórczą. Nie istnieje ważniejsze zagadnienie dla tego, kto uświadomił sobie, że człowiek kształtuje się dzięki aktywności twórczej, w procesie życia: każdy człowiek jest tylko tym, co stworzył dla siebie i dla innych w toku indywidualnego procesu samorealizacji.   Dziecko zaczyna już jako małe działać i dzięki temu poznawać rzeczywistość.

Twórczość plastyczna jest najpowszechniejszym zjawiskiem spontanicznej i ekspresyjnej działalności dzieci. Działanie dzieci mające formę samorzutnej twórczości – konstrukcyjnej, plastycznej, słownej ma ogromne wartości kształcące i wychowawcze.             

 W toku działania plastycznego występuje bogata aktywność poznawcza. Działanie to wymaga doboru uporządkowania i ciągłych form pracy, mających wpływ na kształtowanie się sposobów obserwacji i myślenia, dostosowanych do indywidualnych zdolności i potrzeb dziecka. Będąc wynikiem naturalnej potrzeby aktywność ma na celu wydobywanie wszelkich intelektualnych i emocjonalnych przeżyć, których możliwości tkwią w różnego rodzaju zajęciach manualnych. Wychowanie przez sztukę jest jedyną możliwością pobudzenia twórczej aktywności, wyobraźni i rozumu. Daje możliwość komunikowania własnych uczuć, myśli, przeżyć i odbierania ich z zewnątrz.   Dla dziecka wstępującego do przedszkola, szkoły, nauka jest trudna i szybko je męczy, nawet gdy zajęcia są poglądowe. Odpoczynek bez zajęcia niewiele mu daje. Natomiast bardzo dobrze działa na dziecko praca rąk – ożywia się wtedy gdy ma coś wykonać, namalować, ulepić czy narysować. Twórcze działanie rąk i umysłu idą   „w parze”. Działalność zawsze zawiera czynnik poznawczy, wpływa więc na rozwój umysłu dziecka. Natomiast prawdziwe poznanie obejmuje zawsze element aktywności. Dlatego też zajęcia plastyczne mają duży wpływ na intensyfikację rozwoju cech ukierunkowania tego procesu przez prowadzącego zajęcia nauczyciela, instruktora.

Myślenie nie ma dla dziecka wartości samej w sobie, jest tylko jednym ze środków rozwiązywania praktycznych problemów codziennego życia. Myśl jest widoczna  w kontekście działania. Stopniowo czynnik poznawczy w aktywności dziecka staje się coraz ważniejszy i powoli prowadzi do systematycznej organizacji logicznej. Przez sam fakt, że ręka dziecka uczestniczy w tworzeniu się wyobrażeń, a wiadomości zdobywane w toku pracy własnych rąk stają się jakościowo bogatsze i bardziej zgodne  z życiem. Dzięki działalności plastycznej dziecko więcej i dokładniej spostrzega, łatwiej wyróżnia cechy, lepiej zauważa podobieństwa i różnice.

 Plastyka w wychowaniu naszych dzieci odgrywa ogromnie żywotną rolę. Proces rysowania, malowania czy konstruowania jest skomplikowanym aktem, w którym dziecko łączy różne elementy swojego doświadczenia, stwarza nową, sensowną całość. W procesie dobierania, użycia w określony sposób, przekształcania tych elementów powstaje nie tylko obrazek czy rzeźba, dziecko ujawnia jak myśli, czuje i widzi. Plastyka jest dla niego twórczą, dynamiczną aktywnością.  Jak widać myślenie twórcze nie zawsze musi prowadzić do powstania dzieła, objawia się również w samym procesie twórczym, a więc w przebiegu pracy ucznia nad wytworem. W pracy z dzieckiem zależy nam przede wszystkim na:

-  budzeniu i rozwijaniu wrażliwości na różne układy w otoczeniu,

-  przysposabianiu dziecka do myślenia twórczego w toku działania.

Uczenie się przez odkrywanie nowych możliwości łączy w sobie czynnik poznania i działania. Ten typ uczenia się jest znany pod nazwą nauczania problemowego. Jego istotą jest samodzielność dochodzenia do wiedzy i aktywność dziecka. Nauczanie problemowe aktywizuje różne dyspozycje psychiczne dziecka, lecz przede wszystkim rozwija procesy poznawcze, głównie myślenie. Plastyka wzbogaca ten proces jeszcze o elementy emocjonalne.

Rozpoczęcie nauki w szkole, dokładniej nauki czytania i pisania, poprzedza okres przygotowawczy, który jest bardzo ważny w życiu szkolnym gdyż zapoczątkowuje kształcenie podstawowych nawyków niezbędnych w zdobywaniu umiejętności i sprawności, ośmiela dzieci, wzbudza wiarę we własne siły, wyrabia umiejętność posługiwania się przyborami szkolnymi, przygotowuje do nauki pisania, czytania, liczenia. W okresie tym nauczyciel, opiekun ma możliwość bliższego poznania dzieci, stopnia ich rozwoju umysłowego, dojrzałości szkolnej, zainteresowań.

Dużą i znaczącą rolę w tym okresie mogą odegrać zajęcia plastyczne, które dają dziecku okazję ujawniania konieczności badania i próbowania wszystkiego. Czynności takie jak cięcie, zaginanie, lepienie, malowanie, rysowanie, wydzieranie są ćwiczeniami zmysłów dzięki którym gromadzi się pierwszy zasadniczy materiał dla procesów myślowych. Czynności te wyrabiają również sprawność manualną ręki, koordynację wzrokowo – ruchową tak bardzo potrzebną w nauce pisania.

Nauka pisania i czytania jest złożonym procesem psychicznym opartym na współdziałaniu i koordynacji wzroku, słuchu, mowy, myślenia, ruchów rąk i sfery emocjonalnej. Musi być ona odpowiednio przeprowadzana. Dużą rolę, również w tym okresie może odegrać działalność plastyczna.

Klasa pierwsza obejmuje okres rozwojowy, w którym dziecko zaczyna dostrzegać stałe własności przedmiotów i zjawisk oraz stosunki między nimi. Lepienie z plasteliny jakiegoś przedmiotu, które jest dla dziecka intensywną pracą wyobraźni, pamięci i myślenia konkretno  – obrazowego, staje się podstawą zarówno bogacenia pojęć, jak i ich korygowania, tym cenniejszego, że dokonuje się ono w toku działania. W toku pracy w umyśle dziecka zostają powiązane wiadomości już znane z nowymi.

Dzieci modelując jakiś przedmiot formują proste elementy, spostrzegają cechy podobne i różnice, budując całość z pojedynczych części muszą uświadomić sobie te elementy budowy, wyróżnić je, wyodrębnić, a po tej analizie – połączyć w całość, dokonać syntezy. Analiza i synteza ćwiczona w toku działalności plastycznej jest przecież podstawą procesu czytania i pisania. Podobnie jest z rysowaniem  i malowaniem. Dziecko w rysunku odtwarza nie tylko spostrzeżenia i wyobrażenia, lecz dodaje również swoje uprzednie doświadczenia i przeżycia. Pracuje i rozwija się wyobraźnia. W tej działalności rysunkowej dziecko utrwala swoje doświadczenia   i spostrzeżenia, pojęcia bardziej się różnicują, stają się coraz bardziej ścisłe.

Rysunek zatem jest cennym źródłem rozwoju myślenia, jest czynnikiem myślenia konkretno – obrazowego, a pośrednio i abstrakcyjno – pojęciowego. Ponadto sam proces rysowania staje się doskonałym źródłem rozwoju mowy. Im więcej dziecko zna słów, im bogatsza treść każdego z nich, tym sprawniejsze jest jego myślenie i tym bogatsza wypowiedź rysunkowa. Rozwijanie myślenia dziecka pociąga za sobą pełny jego rozwój psychiczny ponieważ właściwa organizacja procesów myślowych wyzwala i reguluje zainteresowania, uwagę, pamięć, wyobraźnię, kształci cechy charakteru takie jak: samodzielność, wytrwałość, dokładność, zapał, upór w doprowadzaniu pracy do końca.

Organizowanie działalności plastycznej i stosowanie różnorodnych jej technik podczas codziennej pracy, nauki pisania i czytania oraz innych działań ułatwia dziecku kojarzenie i zapamiętywanie, uruchamia, stymuluje, rozwija i bogaci mowę czyli przyczynia się do rozwoju umysłowego oraz wzmacnia jego przeżycia związane z nauką. Obok tego działalność plastyczna sprzyja rozwijaniu smaku estetycznego dziecka, który jest ściśle zespolony z rozszerzaniem jego wiadomości ogólnych. Wychowanie estetyczne staje się ważnym składnikiem rozwoju, daje możliwości uczestniczenia w dziedzinach kultury bliskich dziecku i dorosłemu. Dziecko bawiąc – uczy się. Sama perspektywa czynności plastycznej staje się czymś zachęcającym i ciekawym, zmuszającym umysł do dłuższego wysiłku.

Działanie plastyczne dziecka pobudza naturalną skłonność jego umysłu do wyjaśniania zjawisk. Opierając się na pracy własnych rąk rozwija ono, aktualizuje  i ukierunkowuje twórczą, inteligentną ciekawość.

 Działalność plastyczna będąca jedną z podstawowych potrzeb wieku dziecięcego, prowadzi do ukierunkowania i rozszerzania zainteresowań poznawczych. Otaczająca rzeczywistość jest zawsze głównym tworzywem, nawet najbardziej fantastycznych pomysłów twórczych dzieci, stąd rodzi się konieczność głębszej penetracji świata zewnętrznego. Twórczość plastyczna staje się formą procesów ogólnorozwojowych i samoregulacyjnych w relacji »ja« – »świat«.”

Działalność plastyczna to źródło radości dziecka, kształtująca, pobudzająca do uważniejszej analitycznej obserwacji, do zbierania wiadomości o przedmiotach, prowadząca do samorzutnego wypowiadania się i logicznego myślenia. Praca rąk łączy się z pracą myśli. Pojawiają się pierwsze próby wiązania (łączenia) barw i przedmiotów. Jest to sygnał zapowiadający operowanie przez dzieci kolorami lokalnymi, co uwidacznia się w pierwszych próbach naśladowania barw naturalnych.

 Działalność plastyczna ma ogromne znaczenie w rozwoju umysłowym. W zależności od sposobu organizowania zajęć plastycznych, dostarczenia możliwości twórczego działania, plastyka stymuluje w większym lub mniejszym stopniu rozwój umysłowy.

Każde dziecko genialne, przeciętne a nawet upośledzone umysłowo rozwija się mniej lub bardziej intensywnie w zależności od sposobu organizowania procesu dydaktycznego. Sprzyjające warunki i nauczanie przez działanie umożliwiają maksymalne wykorzystanie swoistych możliwości rozwoju każdego dziecka.